Đại hội đảng Cộng sản Việt Nam sẽ chính thức khai mạc vào ngày 19/1 và sẽ kéo dài tới hết ngày 25/1, dự kiến bầu ra "tứ trụ", tức 4 vị trí lãnh đạo cấp cao nhất trong hệ thống quyền lực Nhà nước, gồm Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Thủ tướng và Chủ tịch Quốc hội.

Trước tiên, gần 1.600 đại biểu đại diện cho hơn 5 triệu đảng viên sẽ bầu ra khoảng 200 ủy viên Ủy ban trung ương đảng. Tiếp theo, các ủy viên này sẽ bầu ra 17 đến 19 ủy viên Bộ Chính trị, cơ quan quyết định cao nhất của đảng, và từ đó chỉ định Tổng bí thư. Bộ Chính trị sẽ lựa chọn ra các ứng cử viên cho vị trí Chủ tịch nước, Thủ tướng, Chủ tịch Quốc hội, và Quốc hội sẽ phê chuẩn bổ nhiệm. Quy trình thay đổi bộ máy lãnh đạo Nhà nước diễn ra 5 năm một lần sẽ hoàn tất sau cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội vào khoảng tháng 3 đến tháng 5 tới.

Vấn đề được dư luận quan tâm hàng đầu tại Đại hội đảng lần này là việc liệu Tổng Bí thư Tô Lâm (68 tuổi) có kiêm nhiệm vị trí Chủ tịch nước hay không. Ông Tô Lâm, người nhậm chức Tổng bí thư vào tháng 8/2024, đã được Ban chấp hành trung ương đảng phê chuẩn gia hạn thêm nhiệm kỳ 5 năm tại Hội nghị toàn thể Ủy ban trung ương đảng cuối tháng trước.

Tuy nhiên, các hãng tin lớn quốc tế như AFP (Pháp), Reuters (Anh) và Bloomberg (Mỹ) đưa tin rằng ông Tô lâm đang thúc đẩy phương án kiêm nhiệm cả chức danh Chủ tịch nước. Trong nhiều thập kỷ qua, đảng Cộng sản Việt Nam đã vận hành cơ chế lãnh đạo tập thể, trong đó bộ máy lãnh đạo chia sẻ quyền lực nhằm giảm thiểu sự tập trung quyền lực vào tay cá nhân.

Giới quan sát cho rằng nếu kiêm nhiệm cả chức Chủ tịch nước, vị trí đại diện quốc gia, thì ông Tô Lâm sẽ nắm quyền lực mạnh mẽ tương tự như Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình. Ông Tập Cận Bình, người nắm quyền lâu dài từ năm 2012, được đánh giá là đã thực sự chấm dứt cơ chế lãnh đạo tập thể của đảng Cộng sản Trung Quốc duy trì từ thời Đặng Tiểu Bình để tập trung quyền lực.

Là một chuyên gia về an ninh với hơn 40 năm công tác tại Bộ Công an từ năm 1979, ông Tô Lâm nhậm chức Bộ trưởng Bộ Công an vào năm 2016, là người đã khiến hàng loạt quan chức cấp cao "ngã ngựa" thông qua chiến dịch "đốt lò" điều tra chống tham nhũng quyết liệt.

Trong hơn một năm cầm quyền vừa qua, ông Tô Lâm đã tiến hành cải tổ bộ máy Chính phủ quy mô lớn, tuyên bố sẽ xóa bỏ chủ nghĩa quan liêu cản trở tăng trưởng kinh tế, xây dựng cơ cấu ra quyết định nhanh chóng. Ngoài ra, ông cũng đã chuẩn bị kế hoạch cho các dự án hạ tầng siêu lớn như đường sắt cao tốc Bắc-Nam và xây dựng nhà máy điện hạt nhân. Tại kỳ Đại hội đảng lần này, ông Tô Lâm dự kiến sẽ làm rõ mục tiêu tham vọng là nâng tỷ lệ tăng trưởng kinh tế của Việt Nam, vốn không đạt mục tiêu bình quân 6,5-7% trong giai đoạn năm 2021-2025, lên trên 10% trong 5 năm tới. Nếu kiêm nhiệm cả chức danh Chủ tịch nước, ông Tô Lâm sẽ hội tụ được các điều kiện để có thể thúc đẩy chính sách như cải tổ cơ cấu một cách mạnh mẽ hơn.

Ngược lại, lực lượng quân đội, vốn là một trong hai khối quyền lực lớn nhất của Việt Nam cùng với lực lượng Công an do ông Tô Lâm dẫn dắt, sẽ không tránh khỏi việc bị thu hẹp sức ảnh hưởng nếu Chủ tịch nước đương nhiệm Lương Cường, vốn là một Đại tướng Lục quân, phải rời vị trí.

Tuy nhiên, vẫn có khả năng ông Lương Cường sẽ tiếp tục tại nhiệm hoặc Bộ trưởng Quốc phòng Phan Văn Giang sẽ gia nhập hàng ngũ "tứ trụ". Ngoài ra, ông Lê Minh Hưng, cựu Thống đốc Ngân hàng trung ương Việt Nam, cũng được nhắc đến như một trong những ứng viên cho bộ máy lãnh đạo cao nhất.